به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «گلستان ما»، بر اساس کتاب‌های حدیثی، سوم ربیع‌الثانی سالروز سفر امام عسکری(ع) به گرگان است محمد انصار، نویسنده کتاب «مساجد شهر گرگان» ، ضمن تبریک این روز فرخنده، به پیشینه پژوهشی مخالفان این روایت اشاره کرد و گفت: تاکنون سه اثر درباره نقد این حدیث چاپ شده است. نخست مقاله‌ای از حجت‌الاسلام حسینیان‌مقدم با عنوان «مستند خبر حضور امام عسکری(ع) در گرگان» که سال ۱۳۹۶ در سایت تاریخ اسلام مجتمع گروه امام‌خمینی منتشر شد.

دوم مقاله «بررسی تاریخی ورود امام حسن عسکری(ع) به گرگان و اعتبارسنجی قدمگاه منسوب به ایشان» به قلم مهدی یکه‌خانی و وحیده حیران که سال ۱۴۰۱ در شماره ۸۹ فصلنامه علمی‌ ‌پژوهشی تاریخ اسلام به چاپ رسید. سوم ، مطالب صفحات 576 و577 کتاب «تفسیر عسکری اطروش» نوشته کاظم استادی است که سال ۱۴۰۲ از سوی دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت(ع) منتشر شد.

انصار ادامه داد: از نگاه نویسندگان این سه اثر، روایت سفر امام به گرگان، نادرست است. مهم‌ترین دلیل آن‌ها، نظر آیت‌الله خویی در جلد 4 صفحه 74 کتاب «معجم رجال الحدیث» است. او می‌نویسد: «جعفر بن شریف جرجانی، عن کشف الغمه عن الروندی فی کتابه، عن احمد بن محمد عن جعفر بن شریف انه روی عن ابی محمد(ع) معجزه باهر لکنه مجهول والروایه ضعیف السند.» یعنی کتابِ «کشفُ الغُمّه» با ارجاع به کتاب قطب الدین راوندی آورده که احمد بن محمد از جعفر بن شریف جرجانی نقل کرده که امام حسن عسکری (ع) معجزه شگفت‌انگیزی داشت. در این روایت، جعفر بن شریف، گمنام و سندِ روایت ضعیف است.

این پژوهشگر گرگانی گفت: این عبارت را می‌توان به دو صورت معنا کرد. در خوانش نخست، آن را یک جمله پیوسته بدانیم؛ یعنی جعفر بن شریف جرجانی یا همان راوی حدیث، مجهول است و روایت به خاطر او، ضعیف است؛ در این صورت، جمله نخست، علت و جمله دوم، معلول است. در خوانش دوم، دو جمله را جدا از هم ببینیم که در آن، دو اشکال مطرح می‌شود: نخست گمنامی راوی، دوم ضعف سندی روایت، بی‌آنکه دلیل این ضعف گفته شود که چنین کاری، از نظر علمی درست نیست.

انصار درباره اصطلاح مجهول توضیح داد: در رشته حدیث و رجال، راویِ مجهول، کسی است که توثیق یا تضعیف صریحی درباره او نداریم. به زبان ساده، هیچ نظری درباره راستگویی یا دروغگویی او نداریم. مجهول به معنای جاهل نیست، بلکه به معنای ناشناخته‌بودن یا نبودِ اطلاعات کافی درباره شخصیت راوی است؛ یعنی نمی‌دانیم او مورد اعتماد است یا خیر؟ کسی را که نمی‌شناسیم، به این معنا نیست که او موثق نیست.

پژوهشگر تاریخ دینی گرگان افزود: دلیل اصلی ناشناخته‌بودن جعفر بن شریف، آن است که او نماینده مردم برای رساندن پیام‌ها و امانت‌ها به امام بود و یک راوی حرفه‌ای حدیث به شمار نمی‌آید. روایت دیگری نیز از او در منابع حدیثی نقل نشده است و شاید به همین علت باشد که برخی رجال‌نویسان، درباره این حدیث و راوی آن چیزی ننوشته‌اند.

این پژوهشگر تأکید کرد: مجهول‌بودن راوی از نظر علما، نتیجه یکسانی ندارد. از نظر میرداماد، نمی‌توان با آن حدیث را ضعیف دانست و آن را موجب طعن راوی شمرد. ولی از نظر آیت‌الله خویی، باعث ضعف حدیث می‌شود و ضعیف‌بودن حدیث، به معنای کنار گذاشتن روایت است.

انصار در پایان گفت: جای سؤال است که آیت‌الله خویی به واسطه کتاب «کشف‌الغمه» به این روایت ارجاع داده است، در حالی که دسترسی مستقیم به آثار قطب‌الدین راوندی امکان‌پذیر بود. نکته دیگر آنکه ایشان به نقل از دیگران، قطب راوندی را مردی صالح و ثقه می‌داند، اما معلوم نیست چرا در اینجا روایتی را که او نوشته، ضعیف‌السند می‌داند.

نویسنده کتاب «محله سبزه مشهد گرگان» گفت: پیش از آیت الله خویی، هیچ کس دیگری، چنین نگفته بود. نظر او باعث شد که پذیرش این حدیث، برای برخی از علمای شهر گرگان، دشوار شود. از این رو، آنها در برابر این حدیث سکوت می‌کردند و یا خیلی کمرنگ، به آن می پرداختند ولی در دهه اخیر، نظرشان تغییر کرد.

انتهای خبر/